بخشنامه به شماره 92/52304 مورخ 92/03/22  درخصوص "عدم نیازبه ارسال تصویر سند تنظیمی با استفاده از قانون تسهیل تنظیم اسناد" به پیوست تقدیم می گردد.

 

منبع : کانون سردفتران و دفتریاران ، آرای هیات عمومی دیوان عدالت اداری

 

تصویر بخشنامه و متن آرای هیات عمومی دیوان عدالت اداری در ادامه مطلب


 

تاریخ: 17 مهر 1391


کلاسه پرونده: 88/474- 87/260، 259، 34


شماره دادنامه: 488- 487-486-485


موضوع رأی: عدم ابطال ماده 3 آیین نامه اجرایی قانون تسهیل تنظیم اسناد در دفاتر اسناد رسمی موضوع مصوبه شماره 21296/ت/37899ک-27/12/1386 وزرای عضو کمیسیون لوایح و عدم حذف کلمه وصیت از ماده 1 و عدم حذف عبارت (حریم شهر )از ماده 4 و عدم ابطال تبصره 1 ماده 4 آیین نامه مذکور و حذف عبارت محل مربوط از قسمت پایانی ماده 6 آیین نامه مذکور.


شاکی: احمدعلی سیروس، امیرحسینی، نصرالله هادیان 2- کانون سردفتران و دفتریاران اسناد رسمی


بسم الله الرحمن الرحیم

مرجع رسیدگی: هیأت عمومی دیوان عدالت اداری

گردش کار: شکات به موجب دادخواستهایی
الف: حذف کلمه وصیت از ماده 1 آیین نامه اجرایی قانون تسهیل تنظیم اسناد در دفاتر اسناد رسمی، موضوع مصوبه شماره 212962/ت37899ک- 27/12/1386 وزرای عضو کمسیون لوایح
ب: ابطال ماده 3 همان آیین نامه
ج: حذف عبارت « حریم شهر» از ماده 4 همان آیین نامه 
د: ابطال تبصره 1 ماده 4 همان آیین نامه 
هـ: حذف عبارت « محل مربوط» از قسمت پایانی ماده 6 همان آیین نامه
را خواستار شده اند.
متن شکایت آقای امیرحسینی به خواسته ابطال ماده 3 آیین نامه اجرایی قانون تسهیل تنظیم اسناد در دفاتر اسناد رسمی به قرار زیر است:
" با ملحوظ نظر قرار دادن هدف عالیه مقنن از تصویب قانون تسهیل تنظیم اسناد در دفاتر اسناد رسمی مصوب1385 که همانا ترغیب و تشویق شهروندان به تنظیم سند رسمی و متعاقب آن تثبیت مالکیت و حفظ حقوق حقه افراد و جلوگیری از تجاوز و تخطی سایرین از دست یازیدن به حریم آنان،گسترش بهداشت حقوقی و پیشگیری از وقوع جرایم و ... بوده است و با امعان نظر قرار دادن ماده یک قانون صدر الاشعار و احصاء کردن استعلامات لازمه جهت تنظیم سند رسمی انتقال املاک به ترتیب مندرجه و ترتیبات آن و امر تکلیفی مراجع مخاطب به صدور پاسخ ظرف مدت حداکثر بیست روز از تاریخ وصول تقاضا از یک سو و تکلیف دفاتر اسناد رسمی به تنظیم سند مراجعان ضمن تفهیم آثار و تبعات انتقال به استناد ماده 2 قانون مارالذکر در صورتی که از تاریخ استعلام و رسید به مرجع مخاطب 20 روز سپری شده باشد از سوی دیگر، هیچ گونه ابهامی در متن قانون به جا نمانده است. لهذا از آن جا که مطابق اصول کلی حقوقی آیین نامه اجرایی هر قانون صرفاً باید در چارچوب و حدود و ثغور آن باشد و به تشریح و توضیح قانون بپردازد لکن دولت در ماده 3 آیین نامه اجرایی قانون تسهیل تنظیم اسناد در دفاتر اسناد رسمی با تجاوز از حدود معیّن قانون با مستثنی قلمداد کردن ارائه گواهی پایان ساختمان و عدم خلاف از شرط مندرج در ماده 2 قانون مزبور تکلیفی بر خلاف قانون بر مردم و دفاتر اسناد رسمی تحمیل کرده است حال آن که در ماده 7 آیین نامه نیز به شرط مندرج در ماده 2 قانون موصوف تاکید و صحه گزارده است. که همین امر تعارض ماده 3 آیین نامه با ماده 7 آیین نامه و ماده 2 قانون را مسلم ساخته است لهذا ابطال ماده 3 آیین نامه موصوف به استناد بند 1 ماده 19 قانون دیوان عدالت اداری مورد استدعاست. "
شکایت آقای احمدعلی سیروس و کانون سردفتران و دفتریاران اسناد رسمی به نمایندگی آقای محمدرضا دشتی اردکانی به خواسته ابطال تبصره 1 ماده 4 آیین نامه مذکور و حذف عبارات حریم شهر از ماده 4 و محل مربوط از قسمت اخیر ماده 6 آیین نامه به شرح زیر است:
" احتراماً، به موجب قانون تسهیل تنظیم اسناد در دفاتر اسناد رسمی مصوب 24/5/1385 مجلس شورای اسلامی، دفاتر اسناد رسمی با رعایت بندهای مندرج در ماده (1) قانون مذکور و پس از دریافت دلایل مالکیت و پاسخ استعلام از اداره ثبت محل، موظف به تنظیم سند رسمی انتقال عین اراضی و املاک گردیدند و وفق ماده 8 قانون مذکور کلیه قوانین و مقررات مغایر لغو شده است.
آیین نامه اجرایی قانون مذکور شامل مواردی است که یا در قانون تسهیل تنظیم اسناد در دفاتر اسناد رسمی اشاره ای به آن نشده است و یا برخلاف مفاد قانون تدوین یافته و یا خارج از اختیارات مصرح در قانون است که به شرح زیر استدعای رسیدگی و ابطال آنها را دارد:
1- با توجه به این که اسناد وصیت در زمره نقل و انتقال تلقی نمی شود لذا الزام دفاتر اسناد رسمی به استعلام ازاداره ثبت محل هنگام تنظیم وصیت، خارج از منظور مقنن در تصویب ماده (1) قانون است زیرا وفق ماده 827 قانون مدنی، تملیک به موجب وصیت محقق نمی شود مگر با قبول موصی له از پس از فوت متوفی و طبق ماده 838 قانون مدنی، موصی هر زمان که بخواهد می تواند از وصیت رجوع نماید. همچنین وفق ماده 842 قانون مذکور، وصیت مالی که هنوز موجود نشده نیز جایز است. لذا اساساً اخذ پاسخ استعلام از اداره ثبت محل هنگام تنظیم وصیت نامه تملیکی با ماده 842 قانون مدنی منطبق نیست.
2- بند (ب) ماده یک قانون تسهیل تنظیم اسناد در دفاتر اسناد رسمی، از بندهایی است که دفاتر اسناد رسمی پس از رعایت آن می توانند در مورد املاک واقع در خارج از محدوده قانونی شهرها مبادرت به تنظیم سند نمایند لذا درج عبارت(حریم شهر) در ماده 4 آیین نامه اولاً: مورد نظر قانونگذار در بند (ب) ماده (1) قانون مذکور نیست و ثانیاً: در ماده (1) قانون تعاریف محدوده و حریم شهر، روستا و شهرک و نحوه تعیین آنها مصوب 14/10/1384 مجلس شورای اسلامی، محدوده شهر و در ماده 2 قانون مذکور، حریم شهر تعریف شده است و عدم اشاره به عبارت (محدوده شهر) در بند (ب) قانون یاد شده که در سال 1385 به تصویب رسیده حاکی از توجه قانونگذار به معانی عبارت مذکور بوده است.
3- در بندهای قید شده در ماده (1) قانون تسهیل تنظیم اسناد در دفاتر اسناد رسمی، هیچ گونه تکلیفی به استعلام از سازمان مسکن و شهرسازی برای دفاتر اسناد رسمی پیش بینی نشده است لذا وفق تبصره (1) ماده 4 آیین نامه، موظف کردن دفاتر اسناد رسمی به استعلام از سازمان مسکن و شهرسازی اولاً: خارج از اختیارات قوه مجریه است که قبلاً رأی شماره 105 – 24/3/1383 هیأت عمومی دیوان عدالت اداری مبنی بر ابطال بند 19 ماده 11 آیین نامه اجرایی قانون زمین شهری مصوب 1371 اصدار یافته است و ثانیاً: طبق قسمت اخیر مواد 1 و 2 و تبصره (1) ماده 4 و ماده 5 قانون تعاریف حدود و حریم شهر، روستا و شهرک و نحوه تعیین آنها مصوب 1384، شهرداری مسؤول تعیین و اعلام نظر نسبت به محدوده شهرها و بنیاد مسکن انقلاب اسلامی استان مسؤول اعلام نظر نسبت به روستاها اعلام شده است و سازمان مسکن و شهرسازی هیچ گونه محلی ازاعراب ندارد.
خاطر نشان می سازد هیأت دولت طی نامه شماره 476/27290 – 11/1/1383، لایحه مذکور را تحت عنوان« لایحه اصلاح مقررات تنظیم و ثبت اسناد در دفاتر اسناد رسمی» به مجلس شورای اسلامی تقدیم کرد که در لایحه مذکور، دفاتر اسناد رسمی مکلف به اخذ استعلام از وزارت مسکن وشهرسازی نیز شده بودند لکن مجلس شورای اسلامی ضمن بررسی و رأی گیری، بند مذکور را از متن لایحه حذف و سرانجام بندهای الف الی ج ماده (1) به تصویب رسید فلذا دفاتر اسناد رسمی هیچ گونه تکلیفی به استعلام از سازمان مسکن و شهرسازی ندارند و ایجاد تکلیف مذکور بر خلاف مدلول ماده (1) قانون تسهیل تنظیم اسناد در دفاتر اسناد رسمی و خارج از اختیارات قوه مجریه است.
4- طبق بند (ج) ماده (1) قانون تسهیل تنظیم اسناد در دفاتر اسناد رسمی، دفاتر اسناد رسمی هنگام نقل و انتقال عین املاک، مکلف به اخذمفاصاحساب مالیاتی و بدهی موضوع ماده 37 قانون تامین اجتماعی از انتقال دهنده گردیدند مگر این که انتقال گیرنده ضمن سند تنظیمی متعهد به پرداخت بدهی احتمالی شود که در این صورت متعاملین نسبت به پرداخت آن مسؤولیت تضامنی خواهند داشت.
لذا به موجب قسمت اخیر بند (ج) مذکور در صورتی که انتقال گیرنده قبول مسؤولیت کرده باشد و مراتب به شرح ماده 2 قانون به خریدار تفهیم شود دفاتر اسناد رسمی تکلیفی به اخذ گواهی مفاصا حساب از دارایی و سازمان تامین اجتماعی ندارند.
طبق قسمت اخیر ماده 6 آیین نامه مذکور، در مواردی که بدون اخذ گواهی و مفاصا حساب سند تنظیم می شود دفاتر اسناد رسمی مکلف به ارسال تصویر سند تنظیمی جهت وصول مطالبات تا پایان ماه بعد به ادارات امور مالیاتی و تامین اجتماعی محل مربوط شده اند که بنا به دلایل زیر خارج از اختیارات قوه مجریه بر خلاف قانون است زیرا:
اولاً: در قانون مذکور هیچ گونه تکلیفی بر عهده دفاتر اسناد رسمی در ارسال تصویر اسناد به ادارات دارایی و سازمان تامین اجتماعی محل نشده است و ثانیاً: هنگامی که سند بدون اخذ گواهی و مفاصا حساب تنظیم می شود دفتر اسناد رسمی هیچ گونه اطلاعی از محل استقرار حوزه مالیاتی و یا شعبه تامین اجتماعی ندارد تا تصویر سند تنظیمی را به حوزه مالیاتی و یا شعبه تامین اجتماعی محل مربوطه ارسال دارد زیرا در هر شهر، ادارات امور مالیاتی و تامین اجتماعی دارای حوزه ها و شعب متعددی که دفاتر اسناد رسمی از محدوده فعالیت هر یک از آنها بی اطلاع بوده است و امکان ارسال تصویر سند تنظیمی را به حوزه مالیاتی یاشعبه تامین اجتماعی محل مربوطه نداشته و ندارد کما این که در انتهای ماده 9 آیین نامه مذکور، دفاتر اسناد رسمی مکلف به ارسال تصویر سند تنظیمی به حوزه مالیاتی یا تامین اجتماعی شهر مربوطه شده اند و به این معنی است که در هر شهر، ادارات کل امور مالیاتی و تامین اجتماعی باید مراکزی را جهت دریافت تصویر اسناد تنظیمی مشخص کرده و پس از دریافت آن ضمن ممیزی و تفکیک، تصویر سند را به هر یک از حوزه ها یا شعب مربوطه که زیر مجموعه ادارات کل مذکور می باشند ارسال کند تا وفق تبصره ماده 6 آیین نامه،درصورتی که مورد معامله دارای بدهی باشد ادارات فوق مبادرت به صدوربرگ تشخیص نمایند و چون طبق بند (و) رأی شماره 17524/43-و-ر- 1/7/1385 کمیسیون وحدت رویه کانون 
سردفتران که در اجرای بند 2 ماده 66 قانون دفاتر اسناد رسمی مصوب 1354 طبق نامه شماره 12619/34-1/7/1385 به تایید سازمان ثبت اسناد و املاک کشور رسیده است، تکلیف دفاتر اسناد رسمی در ماده 187 قانون مالیاتهای مستقیم مصوب 1366 و اصلاحیه های بعدی آن به موجب ماده 8 قانون تسهیل تنظیم اسناد دردفاتراسناد رسمی مصوب 1385 لغو شده است لذا در مواردی که بدون اخذ گواهی از حوزه مالیاتی وفق قسمت اخیر بند (ج) ماده (1) قانون تسهیل تنظیم اسناد در دفاتر اسناد رسمی مصوب 1385، سند تنظیم می شود تکلیف دفاتر اسناد رسمی در ارسال فهرست موضوع ماده 185 قانون مالیاتهای مستقیم نیز لغو شده است و تاکنون هیچ گونه تکلیفی به ارسال تصویر سند یا فهرست معاملات به شعب سازمان تامین اجتماعی نیز وجود نداشته است.
با توجه به مراتب فوق استدعای رسیدگی و صدور حکم مبنی بر ابطال تبصره (1) ماده 4 و حذف کلمه (وصیت) از ماده (1) و ( حریم شهری) از ماده 4 و قسمت اخیر ماده 6 آیین نامه قانون تسهیل تنظیم اسناد در دفاتر اسناد رسمی را مبنی بر تکلیف دفاتر اسناد رسمی به ارسال تصویر سند تنظیمی به حوزه مالیاتی و شعب تامین اجتماعی مربوط ( در مواردی که بدون اخذ گواهی و مفاصا حساب سند تنظیم می شود) داریم. " 
آقای نصر اله هادیان نیز به موجب دادخواستی اعلام کرده است که:
" احتراماً، به استحضار می رساند، ماده 3 و تبصره 1 ماده 4 و قسمت اخیر ماده 6 آیین نامه قانون تسهیل تنظیم اسناد در دفاتر اسناد رسمی مصوب 30/10/1386 هیأت وزیران که برای دفاتر اسناد رسمی ایجاد تکلیف کرده است بنا به صراحت و مراتب ذیل خارج از حدود اختیارات هیأت وزیران و مخالف قانون است:
1- مطابق تبصره 1 ماده یک قانون تسهیل تنظیم اسناد در دفاتر اسناد رسمی ( مفهوم مخالف آن) چنانچه شهرداریها ظرف مدت 20 روز گواهی پایان ساختمان یا عدم خلاف موضوع تبصره 8 ماده 100اصلاحی قانون شهرداری در مورد املاک مشمول قانون مذکور، پاسخ استعلام دفاتر اسناد رسمی را صادر نکنند، ثبت سند باتصریح موضوع در سند تنظیمی بلامانع خواهد بود و حال آن که در ماده 3 آیین نامه مورد اشاره دفاتر اسناد رسمی را به رعایت تبصره 8 ماده 100 قانون شهرداری قبل از تنظیم سند انتقال ملزم کرده اند که ماده 3 آیین نامه در تعارض و تضاد کامل با ماده یک قانون تسهیل است، چرا که مطابق ماده یک قانون مذکور چنانچه ظرف بیست روز، شهرداریها پاسخ دفاتر را ندهند دفاتر می توانند با تصریح موضوع در سند، نسبت به انتقال ملک اقدام کنند اما ماده 3 آیین نامه، دفاتر را ملزم به رعایت تبصره 8 ماده 100 نموده یعنی حتی بعد از 20 روز هم دفاتر نمی توانند سندی تنظیم کنند و ملزم به اخذ گواهی عدم خلاف تا تاریخ انجام معامله یا پایان کار هستند که در تعارض آشکار با ماده یک قانون است و تکلیف جدید برای دفاتر اسناد رسمی ایجاد کرده است و حتی مغایر قانون مذکور که کلیه قوانین مغایر را
لغو کرده نیز هست.
2- تبصره یک آیین نامه مذکور نیز دفاتر را موظف به استعلام از سازمان مسکن و شهرسازی برای تعیین موقعیت پلاک ثبتی کرده است که نوعی قانونگذاری و ایجاد تکلیف برای دفاتر است که بر خلاف مقررات و در قانون تسهیل تنظیم اسناد چنین تکلیفی مشاهده نمی شود.
3- قسمت اخیر ماده 6 آیین نامه نیز دفاتر اسناد رسمی را موظف کرده است که تصویر سند تنظیمی را جهت وصول مطالبات تا پایان ماه بعد به ادارات امور مالیاتی و تامین اجتماعی محل مربوط ارسال دارند که با توجه به این که ایجاد تکلیف و ایجاد هزینه اعم از هزینه پستی و تهیه فتوکپی خارج از دفتر و غیره برای سردفتر ایجاد می کند مخالف قانون اساسی است.
علی ای حال چون موارد مذکور، وضع قانون و قواعد آمره موجد حق و تکلیف و ایجاد شرایط خاص برخورداری از حقوق قانونی برای اشخاص در عموم مسائل به صراحت دو اصل 71 و 58 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و اعتبار اصل تفکیک قوا به قوه مقننه و یا مأذون از قبل قانونگذار اختصاص یافته است و نظر به این که تکالیف دفاتر اسناد رسمی در تنظیم و ثبت سند رسمی از حیث ضرورت مطالبه اسناد و مدارک لازم و یا ارسال مدارک و اسناد به ادارات خاص به شرح مقرر در قانون دفاتر اسناد رسمی و سردفتران و دفتریاران و قانون تسهیل تنظیم اسناد در دفاتر اسناد رسمی مصوب 24/5/1385 مجلس شورای اسلامی تبیین و مشخص شده است و ایجاد تکلیف برای دفاتر اسناد رسمی بدون وجود نص قانونی مغایر اصل تنظیم سند موضوع ماده 30 قانون دفاتر اسناد رسمی مصوب 1354 است زیرا عدم اجرای آن توسط دفاتر اسناد رسمی موجب انفصال و مجازاتهای سنگین برای سردفتر خواهد بود لذا ماده 3 و تبصره 1 ماده 4 و قسمت اخیر ماده 6 آیین نامه قانون تسهیل تنظیم اسناد در دفاتر اسناد رسمی مصوب 30/10/1386 هیأت وزیران که متضمن قواعد آمره است و نمی توان برای اشخاص یا دفاتر اسناد رسمی بدون وجود قانون ایجاد تکلیف کرد خارج از حدود اختیارات هیأت وزیران و بر خلاف قانون اساسی و اعتبار اصل تفکیک قوا و قوانین مورد اشاره دارد لذا استدعای لغو و ابطال آنها را دارد. " 
مفاد قسمتهای مورد اعتراض از آیین نامه اجرایی قانون تسهیل تنظیم اسناد در دفاتر اسناد رسمی، موضوع مصوبه شماره 212962/ت37899ک- 27/12/1386 وزرای عضو کمیسیون لوایح به قرار زیر است:
" ماده 1- دفاتر اسناد رسمی مکلفند قبل از تنظیم سند رسمی انتقال عین اراضی و املاک اعم از قطعی، شرعی، هبه، معاوضه، صلح، وقف و وصیت، مطابقت مشخصات ملک و مالک(مندرج در سند مالکیت) با دفتر املاک و بازداشت نبودن ملک را از اداره ثبت اسناد و املاک محل وقوع آن استعلام و پس از اخذ پاسخ، با رعایت سایر مواد 
این آیین نامه مبادرت به تنظیم اسناد مذکور نمایند و شماره و تاریخ پاسخ استعلام را در سند تنظیمی قید کنند.
ماده 3- دفاتر اسناد رسمی در خصوص گواهی پایان ساختمان و عدم خلاف، ملزم به رعایت تبصره (8) اصلاحی ماده (100) قانون شهرداری- مصوب 27/6/1358 شورای انقلاب- قبل از تنظیم سند انتقال املاک موضوع تبصره مذکور می باشند.
ماده 4- دفاتر اسناد رسمی موظفند هنگام تنظیم سند رسمی انتقال اراضی و املاک واقع در خارج از محدوده و حریم شهر، اعلام نظر اداره جهاد کشاورزی شهرستان مربوط مبنی بر عدم شمول مقررات قانون مرجع تشخیص اراضی موات و ابطال اسناد آن و یا عدم شمول ماده (56) قانون حفاظت و بهره برداری از جنگلها و مراتع را اخذ و شماره و تاریخ آن را در سند تنظیمی قید نمایند. ادارات جهاد کشاورزی مکلفند با رعایت مفاد تبصره ماده (1) قانون تسهیل تنظیم اسناد در دفاتر اسناد رسمی و ماده (7) این آیین نامه، نسبت به ارجاع موضوع به سازمانهای ذی ربط ( حسب مورد سازمان امور اراضی یا سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور) و یا ادارات وابسته اقدام و اعلام نظر نمایند.
تبصره 1- دفاتر اسناد رسمی موظفند به منظور تعیین موقعیت پلاک ثبتی مورد انتقال از جهت داخل یا خارج از محدوده و حریم شهر قرار داشتن آن، از سازمان مسکن وشهرسازی استعلام نمایند.
ماده 6- دفاتر اسناد رسمی مکلفند، هنگام تنظیم سند نقل و انتقال عین اراضی و املاک، مفاصا حساب مالیاتی و حسب مورد بدهی موضوع ماده (37) قانون تامین اجتماعی- مصوب 1354- را از انتقال دهنده مطالبه و شماره آن را در سند تنظیمی قید نمایند، مگر این که انتقال گیرنده ضمن سند تنظیمی متعهد به پرداخت بدهی احتمالی انتقال دهنده گردد که در این صورت متعاملین نسبت به پرداخت آن مسؤولیت تضامنی خواهند داشت. در صورت اخیر، دفاتر اسنادرسمی موظفند تصویر سند تنظیمی را جهت وصول مطالبات موصوف تا پایان ماه بعد به ادارات امور مالیاتی و تامین اجتماعی محل مربوط ارسال نمایند. "
در پاسخ به شکایت شکات، مشاور و مدیرکل دفتر امور حقوقی دولت ( حوزه معاون حقوقی و امور مجلس ریاست جمهوری) به موجب لایحه شماره 149650/9039 – 27/7/1388 توضیح داده است که:
" 1- در مورد حذف کلمه وصیت از ماده (1):
درج کلمه « وصیت» در ماده (1) آیین نامه اجرایی که مطابق آن باید برای تنظیم اسناد وصیت از اداره ثبت اسناد و املاک محل استعلام شود مغایر ماده (842) قانون مدنی دانسته شده است که به موجب آن وصیت به مالی که هنوز موجود نشده است نیز جایز اعلام شده است.
وارد نبودن ایراد مطروحه نسبت به ماده (1) واضح است، زیرا از طرفی در ماده (1) قانون تسهیل تنظیم اسناد در
دفاتر اسناد رسمی استعلام وضعیت ثبتی برای تنظیم سند رسمی انتقال عین اراضی و املاک به نحو مطلق الزامی دانسته شده است وشامل همه مصادیق انتقال می شود و از سوی دیگر اساساً ماده (842) قانون مدنی در خصوص مورد قابل استناد نیست. زیرا موضوع ماده (1) قانون و ماده (1) آیین نامه، انتقال عین اراضی و املاک است که اموال موجودهستند و لذا در این مورد بیان این استدلال در دادخواست تقدیمی که «اساساً اخذ پاسخ استعلام از اداره ثبت محل هنگام تنظیم وصیت نامه تملیکی با ماده (842) قانون مدنی منطبق نمی باشد» وجاهت نداشته و احتمالاً از روی سهو و عدم دقت صورت گرفته است.
2- در مورد ابطال ماده (3) آیین نامه:
در ماده (3) آیین نامه، الزام دفاتر به استعلام ازشهرداری در مورد گواهی پایان ساختمان یا عدم خلاف موضوع تبصره (8) اصلاحی ماده (100) قانون شهرداری پیش بینی شده و شاکی ( در پرونده های کلاسه 87/259 و 88/474) این ماده را مغایر تبصره ماده (1) قانون تسهیل تنظیم اسناد دانسته است که به موجب آن در صورت عدم پاسخ شهرداری به استعلام ظرف 20 روز، تنظیم سند با تصریح به این موضوع در سند تنظیمی بلامانع اعلام شده است.
لکن ماده (3) مغایرتی با قانون ندارد زیرا آنچه در این ماده آمده است عیناً حکمی است که در بند « الف» ماده (1) قانون تسهیل تنظیم اسناد در دفاتر اسناد رسمی درج شده است. از سوی دیگر این مطلب که در صورت عدم وصول پاسخ استعلام شهرداری ظرف 20 روز، ثبت سند با تصریح به این موضوع در سند تنظیمی بلامانع است صریحاً در ذیل ماده (7) آیین نامه مورد حکم قرار گرفته است. بنابراین هر دو حکم قانونی فوق ( بند الف ماده (1) و تبصره ماده (1) قانون) در آیین نامه درج شده و مغایرت قانونی در این مورد نیز وجود ندارد.
3- در مورد درج عبارت « و حریم شهر» در ماده (4) آیین نامه:
همان طور که شاکی تصریح کرده است در بند «ب» ماده (1) قانون، استعلام از وزارت جهاد کشاورزی در مورد املاک واقع در خارج از « محدوده قانونی شهرها» ضروری دانسته شده است بنابراین عبارت « و حریم شهر» درماده (4) آیین نامه مغایرتی با قانون ندارد.
توضیح این که مطابق ماده (2) قانون تعاریف محدوده و حریم شهر، روستا و شهرک و نحوه تعیین آنها ( مصوب 1384) حریم شهر « عبارت است از قسمتی از اراضی بلافصل پیرامون محدوده شهر...» و در نتیجه عبارت « خارج از محدوده و حریم شهر» در ماده (4) آیین نامه منطبق با مواد (1) و (2) قانون اخیرالذکر و بند «ب» ماده (1) قانون 
تسهیل تنظیم اسناد... است . به عبارت دیگر استعلام در مورد اراضی خارج از محدوده قانونی شهرها که در ماده (4) آیین نامه ذکر شده امری است که در قانون تصریح شده است و از این جهت مورد شکایت شاکی هم نیست و اضافه کردن عبارت « و حریم شهر» نیز موجب مغایرت قانونی نمی شود زیرا تردیدی نیست که اطلاق املاک خارج از محدوده قانونی شهرها شامل املاک خارج از « حریم شهر» نیز می شود. "
هیأت عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ یاد شده با حضور رؤسا، مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد. پس از بحث و بررسی، با اکثریت آراء به شرح آینده به صدور رأی مبادرت می‎کند.
رأی هیأت عمومی
الف: نظر به این که حکم مقرر در ماده 842 قانون مدنی مبنی بر این که: « ممکن است مالی را که هنوز موجود نشده است وصیت نمود» ناظر به انشای وصیت است و در مقام چگونگی انتقال موصی به نیست، از این جهت حکم مقرر در ماده یک آیین نامه اجرایی قانون تسهیل تنظیم اسناد در دفاتر اسناد رسمی موضوع مصوبه شماره 212962/ت37899ک- 27/12/1386 وزراء عضو کمیسیون لوایح که سیاق الفاظ آن دلالت بر تکلیف دفاتر اسناد رسمی در انتقال رسمی عین موصی به، به استعلام چگونگی وضعیت ملک دارد، با قانون پیش گفته که مورد استناد شاکیان قرار گرفته است مغایرت ندارد و قابل ابطال تشخیص داده نشد.
ب: با توجه به این که قانونگذار در بند الف ماده یک قانون تسهیل تنظیم اسناد در دفاتر اسناد رسمی مصوب 24/5/1385، دفاتر اسناد رسمی را موظف کرده است با رعایت گواهی پایان ساختمان یا عدم خلاف موضوع تبصره 8 ماده 100 اصلاحی قانون شهرداری در مورد املاک مشمول قانون، به تنظیم سند رسمی انتقال عین املاک و اراضی مبادرت کنند، حکم مقرر در ماده 3 آیین نامه اجرایی قانون تسهیل تنظیم اسناد در دفاتر اسناد رسمی مبنی بر این که: « دفاتر اسناد رسمی در خصوص گواهی پایان ساختمان و عدم خلاف ملزم به رعایت تبصره 8 اصلاحی ماده 100 قانون شهرداری مصوب 27/6/1358 شورای انقلاب قبل از تنظیم سند انتقال املاک موضوع تبصره مذکور می باشند» حاوی حکمی اضافه بر قانون مذکور نیست، بنابراین قابل ابطال تشخیص داده نشد.
ج: مطابق ماده یک قانون تسهیل تنظیم اسناد در دفاتر اسناد رسمی مصوب 1385 دفاتر اسناد رسمی موظف شده اند با رعایت اعلام نظر وزارت جهاد کشاورزی ( حسب مورد سازمان امور اراضی و سازمان جنگلها و مراتع و آب خیزداری کشور) مبنی بر عدم شمول مقررات قانون مرجع تشخیص اراضی موات و ابطال اسناد آن و ماده 56 قانون حفاظت و بهره برداری از جنگلها و مراتع در مورد املاک واقع در خارج از محدوده قانونی شهرها، به تنظیم سند رسمی انتقال عین املاک و اراضی مبادرت کنند. نظر به این که قانونگذار در ماده 2 قانون تعاریف محدوده و حریم شهر، روستا و شهرک و نحوه تعیین آنها مصوب 14/10/1384، حریم شهر را قسمتی از اراضی بلافصل پیرامون محدوده شهر شناخته است بنابراین حکم مقرر در ماده 4 آیین نامه اجرایی که دفاتر اسناد رسمی را موظف کرده است هنگام تنظیم سند رسمی انتقال اراضی و املاک واقع در خارج از محدوده و حریم شهر از اداره جهاد کشاورزی استعلام اخذ کنند با لحاظ این که مستند به قانون اخیرالذکر پایان محدوده شهر، آغاز حریم شهر است و در خصوص اراضی خارج از محدوده شهر باید نظر وزارت جهاد کشاورزی اخذ شود مغایرتی با قانون ندارد و قابل ابطال نیست.
د: نظر به این که مطابق مواد 5 و 1 از قانون تعاریف محدوده و حریم شهر، روستا و شهرک و نحوه تعیین آنها مصوب 14/10/1384، محدودة شهرها در طرح جامع پیش بینی می شود و به موجب بند 3 ماده 2 قانون تأسیس شورای عالی و شهرسازی و معماری ایران مصوب 22/12/1351، بررسی و تصویب نهایی طرحهای جامع شهری از جمله وظایف شورای عالی شهرسازی و معماری ایران احصا شده است و در ماده 3 قانون تغییر نام وزارت آبادانی و مسکن به وزارت مسکن وشهرسازی و تعیین وظایف آن مصوب 3/4/1353، وزارت مسکن و شهرسازی علاوه بر اجرای وظایف محول، ملزم به اجرای قانون تاسیس شورای عالی شهرسازی و معماری ایران نیز شده است، بنابراین وزارت مسکن وشهرسازی [ وزارت راه و شهرسازی فعلی] با توجه به وظایف شورای عالی شهرسازی و معماری ایران، مرجع صالح به منظور اعلام نظر راجع به داخل یا خارج از محدوده شهر قرار گرفتن اراضی و املاک است و در نتیجه حکم مقرر در تبصره 1 ماده 4 آیین نامه اجرایی قانون تسهیل تنظیم اسناد در دفاتر اسناد رسمی که دفاتر اسناد رسمی را به استعلام از سازمان مسکن و شهرسازی به منظور تعیین وضعیت پلاک ثبتی مورد انتقال از جهت داخل و خارج از محدوده و حریم شهر قرار داشتن آن موظف کرده است با قانون مغایرت ندارد و قابل ابطال تشخیص داده نشد.
هـ: نظر بـه ایـن کـه قانـونگذار در بنـد ج مـاده یک قـانون تسهیل تنظیم اسنـاد در دفاتر اسنـاد رسمی مصوب 
24/5/1385، تکلیفی برای دفاتر اسناد رسمی به ارسال تصویر اسناد رسمی برای وصول مطالبات بیمه ای و مالیاتی به ادارات تامین اجتماعی و مالیاتی تعیین نکرده است، حکم مقرر در فراز آخر ماده 6 آیین نامه اجرایی مورد اعتراض مبنی بر این که: « دفاتر اسناد رسمی موظفند تصویر سند تنظیمی را جهت وصول مطالبات موصوف تا پایان ماه بعد به ادارات امور مالیاتی و تامین اجتماعی محل مربوط ارسال نمایند» خلاف قانون پیش گفته است و با استناد به بند یک ماده 19 و ماده 42 قانون دیوان عدالت اداری حکم به ابطال آن صادر و اعلام می شود./ 

رئیس هیأت عمومی دیوان عدالت اداری
محمدجعفر منتظری